حوادث با استفاده از تکنیک Heart و مدل شخصیت رفتاری DISC در صنایع خودرو سازی
الهام پاکدل 1، منوچهر امیدواری 2،*

دانش جوی کارشناس ی ارش د، گ روه مهندس ی صنای ع، دانش کده مهندس ی صنای ع و مکانی ک ،دانش گاه آزاد اس امی، واح د قزوی ن، قزوی ن، ای ران
دانشــیار گــروه مهندســی صنایــع، دانشــکده صنایــع و مکانیــک، دانشــگاه آزاد اســامی، واحــد قزویــن، قزویــن ، ایــران
215611728

نویس نده مس ئول: منوچه ر امی دواری، اس تادیار، گ روه مهندس ی صنای ع، دانش کده مهندس ی صنای ع و مکانی ک، دانش گاه آزاد اس امی، واح د قزوی ن، قزوی ن، ای ران. ایمی ل: omidvari88@yahoo.com
چکیده
مقدم ه: یک ی از مهمتری ن مس ایل محی ط ه ای صنعت ی ح وادث م ی باش د. عوام ل مختلف ی ب ر ح وادث تاثی ر گ ذار اس ت ک ه یک ی از ای ن عوام ل خصوصی ات ف ردی م ی باش د. ای ن پژوه ش ب ا ه دف بررس ی نقش ش خصیت نی روی انس انی ب ر قابلی ت اطمین ان انس انی در ب روز ح وادث ب ا اس تفاده از م دل رویک رد رفت اری DISC در صنای ع خ ودرو س ازی ص ورت گرفت ه اس ت .
یافت ه ه ا: نتای ج بدس ت آم ده حاک ی از آن ب ود ک ه بی ن ابع اد ش خصیت انس انی و خط ای انس انی و ب روزح وادث همبس تگی بالای ی وج ود دارد. بطوریک ه نتای ج نش ان داد ک ه بی ن اف راد ب ا ش خصیت تاثیر گ ذار )In( و ثب ات ذات ی )Sn( و ثب ات تطبی ق یافت ه )Sa( و وظیف ه ش ناس تطبی ق یافت ه )Ca( و تک رار ب روز حادث هرابط ه معن اداری وج ود دارد .
نتیج ه گی ری: ب ا توج ه ب ه نتای ج بدس ت ام ده مش خص ش د ک ه اف رادی ک ه دارای ش خصیتی م ی باش ندک ه نس بت ب ه کار خ ود از حساس یت بالای ی برخوردارن د و تطبی ق پذی ری کمت ری نس بت ب ه تغیی رات ایج ادش ده در محی ط کاری دارن د، از احتم ال ب روز ح وادث بیش تری برخ وردار م ی باش ند. ش اید ای ن مس ئله بدلیلتناق ض بی ن س اختار مدیریت ی حاک م ب ر صنای ع کش ورهای در ح ال توس عه و خصوصی ات ش خصیتی ای ناف راد ایج اد م ی ش ود. تمامی حقوق نشر برای دانشگاه علوم پزشکیهمدان محفوظ است.
روش کار: ایــن تحقیــق از نــوع توصیفــی – تحلیــل مــی باشــد کــه در آن ارتبــاط حادثــه پذیــری فــرد بــا ش خصیت ف ردی و خطاپذی ری م ورد بررس ی ق رار گرف ت. جه ت تعیی ن ش خصیت اف راد از م دل اس تاندارد Diskاس تفاده گردی د و جه ت ب رآورد می زان خطاپذی ری اف راد از تکنی ک Heart اس تفاده ش د. س پس ارتباط بی ن ابع اد ش خصیتی و قابلی ت اطمین ان و خط ای انس انی مش خص ش د. همچنی ن ارتب اط تک رار حادث ه ب ا ش خصیت ف ردی و خطاپذی ری ف رد تعیی ن گردی د. ای ن تحقی ق در بی ن 98 نف ر از پرس نل یک ی از بزرگتری ن واحده ای تولی دی خ ودرو در بی ن س الهای 92 ت ا 94 انج ام گرف ت .
مقدمه
1270001981708

Downloaded from journal.iehfs.ir at 11:30 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from journal.iehfs.ir at 11:30 +0330 on Wednesday October 11th 2017

بــر اســاس نظریــه هــای مختلــف یکــی از مهمتریــن علــل ایجــاد ح وادث ناش ی از کار رفتاره ای ن ا ایم ن اس ت ک ه یک ی از بزرگترین علــل ایجــاد رفتارهــای نــا ایمنــی، خطاهــای انســانی اســت کــه بالاتری ن عل ت ح وادث را ب ه خ ود اختص اص م ی ده د] 1[. مطابق با تعاری ف ارائ ه ش ده در مناب ع مختل ف، خطا عبارت اس ت از انح راف از ش رایط تعری ف ش ده ک ه س بب کاه ش در دق ت و صحت انج ام کار م ی ش ود. ب ه ط ور کل ی، خط ای انس انی فاصل ه بی ن تص ور ذهن ی انس ان از محی ط پیرامـون خ ود و واقعی ت وجـودی جه ان اسـت. ایـن ش کاف بی ن واقعی ت عین ی و درک م ا س بب ب روز خط ا در فراین د کاری و تصمی م گی ری م ا م ی ش ود. بنابرای ن ه ر چق در ای ن فاص ل کمت ر باش د خط ای ف رد کمت ر اس ت] 2[. قاب ل ذک ر اس ت ک ه در اج رای ی ک فراین د کاری، مفه وم خط ای انس انی کمی گس تردهتر از انج ام خط ا توس ط ی ک اپرات ور تعری ف م ی ش ود. از مهمتری ن عل ل ب روز خطاه ای انس انی م ی ت وان ب ه پیچیدگ ی کار ،وج ود اس ترس ه ای محیط ی، خس تگی، ش رایط محیط ی، تجربه و آم وزش و ش خصیت ف رد اش اره نم ود] 3[. در س ال 2010 دو رویکرد اصل ی ب رای کنت رل خط ا ه ا ارائ ه گردی د ، رویک رد گذش ته نگ ر و آین ده نگ ر. در رویک رد گذش ته نگ ر، پ س از ای ن ک ه روی داد رخ م ی ده د، عل ل خط ا م ورد بررس ی و تجزی ه وتحلی ل دقی ق ق رار م ی گی رد و ب ا اس تفاده از نتای ج بدس ت آم ده برخ ی از عل ل ب روز خط ا ه ای انس انی تعیی ن م ی ش وند. در رویک رد آین ده نگ ر، پی ش بین ی وق وع خطاه ا و احتم ال ب روز ی ک خط ا ب ا توج ه ب ه تحلی ل ه ای ص ورت گرفت ه ب ر نح وه اج رای فراین د و ب ا اس تفاده از تجزی ه و تحلی ل عناص ر کلی دی تعیی ن م ی ش ود] 4[. تجزی ه و تحلی ل 2000 حادث ه در اس ترالیا س هم عام ل خط ای انس انی را 83 درص د نش ان داده اس ت و نی ز ی ک بررس ی انج ام ش ده توس ط دانش گاه فنــی برلیــن) UBT: University Berlin Technical( نشــان داد کــه 64 درصــد از کل حــوادث ناشــی از کار بدلیــل قصــور انســانی م ی باش د] 5[. در تحقیقات ی ک ه در خص وص ح وادث ناش ی از کار انج ام گرفت ه اس ت عوامل ی مانن د ش رایط فیزیولوژیک ی ف رد] 6[، ش رایط محیط ی] 7[ و خصوصی ات ش خصیتی ف رد] 8[ را بعن وان عوام ل موث ر ب ر ح وادث اش اره نم وده ان د. همچنی ن تحقیق ات م ورد بررس ی نش ان داد ک ه یک ی از مهمتری ن عل ل ب روز خط ای ف ردی ش خصیت او م ی باش د ک ه ب ه نوع ی دیکت ه کنن ده خط ا در ی ک ف رد م ی باش د] 4[. بط ور کل ی ه دف از ای ن مطالع ه تعیی ن تاثی ر ش خصیت انس انی ب ر قابلی ت اطمین ان انس انی و ب روز ح وادث در صنای ع خ ودرو س ازی ب وده اس ت.
HEART تکنیک
بهطــور کلــی روش هــای زیــادی در خصــوص ارزیابــی خطــای انس انی وج ود دارد ک ه یک ی از پ ر کارب رد تری ن آنه ا HEART مــی باشــد. تکنیــکHEART تکنیــک ارزیابــی خطــای انســانی و کاهــش آن مــی باشــد کــه بســیار ســاده بــرای درک و کاربــرد آس ان طراح ی ش ده اس ت. در ای ن روش ف رض م ی کن د قابلی ت اطمین ان انس ان بص ورت اولی ه بس تگی ب ه ماهی ت وظیف ه ای ک ه انج ام م ی ده د دارد. همچنی ن در ای ن روش ف رض ش ده اس ت ک ه وضعی ت ه ای بس یار خ وب تعری ف ش ده در تمام ی ش رایط و همیش ه وج ود ن دارد] 9[. تکنی ک HEART ش امل س ه مرحل ه م ی باش د] 3[:
تجزیه و تحلیل یا آنالیز شغلی HTA
شناسایی خطا با استفاده از تکنیک TRACER
محاســبه قابلیــت اطمینــان انســانی بــا اســتفاده از تکنیــک HEART
تجزیــه و تحلیــل سلســله مراتبــی وظایــف HTA )Hierarchial Task Analysis(
تکنی ک ه ای مختل ف تجزی ه و تحلی ل قابلی ت اطمین ان انس انی بــه منظــور شناســایی عواملــی کــه قابلیــت اطمینــان انســان و سیس تم را تح ت تاثی ر ق رار م ی ده د، ایج اد ش ده ان د و یک ی از ای ن روش ه ا “تکنی ک ارزیاب ی خط ای انس انی و کاه ش آن” م ی باش د. قب ل از بکارگی ری ای ن تکنی ک از روش س ازمان یافت ه ای به منظ ور اطمین ان از عملک رد صحی ح کارب رد در اج رای وظای ف و تجزی ه و تحلی ل ش غلی اس تفاده م ی ش ود. روش “HTA” ورودی لازم را بــرای تکنیــک HEART مهیــا و بــا تجزیــه وظیفــه بــه وظای ف جزئ ی ت ر ، پی ش بین ی بهت ری از خط ا ارائ ه م ی نمای د .
الگوریت م آنالی ز ش غلی HTA در تصوی ر 1 نش ان داده ش ده اس ت.
شناسایی خطا با استفاده از تکنیک TRACERپی ش از محاس به احتم ال ب روز خط ا، بای د ان واع خط ای انس انی را از نظــر چگونگــی رخــداد و علــل رخــداد آن بررســی نمــود تــا بتوانیــم امــکان کنتــرل را بــرای آنهــا فراهــم کنیــم. محاســبه احتمــال خطــای انســانی) HEP( بــه صــورت زیــر تعریــف مــی شــود] 01[.
)تعداد شانسهای بروز خطا(/ )تعداد خطاهای رخ داده( =HEPدســتیابی بــه اطاعــات واقعــی در خصــوص تعــداد خطاهــای رخ داده و تعــداد شــانس بــروز خطــا هــا بســیار ســخت یــا غیــر ممکــن اســت . بنابرایــن ضــروری اســت تــا عــاوه بــر شناســایی از روش کمــی ســازی خطــای انســانی) HEQ: Human ErrorQuantification( بــرای پیــش بینــی احتمــال خطــای انســانی اســتفاده شــود .یکــی از روش هــای پیــش بینــی خطــای انســانی روش TARACER اســت. در روش TRACER بــا اســتفاده از نظــر خبــرگان تمامــی بخــش هایــی از وظایــف یــک شــغل کــه م ی توان د خط ا پذی ر باش د را مش خص م ی گ ردد و س پس ب ا اس تفاده از نتای ج آم ار و اطاع ات ثب ت ش ده و موج ود در س ازمان فراوانــی خطاهــای رخ داده مشــخص مــی گــردد. در ایــن مرحلــه می زان ش اخص ” تع داد خط ا ه ای رخ داده” تعیی ن م ی گ ردد .س پس ب
ا اس تفاده از رابط ه ارائ ه ش ده در ب الا ب ا توج ه ب ه نتای ج بدســت آمــده میــزان شــاخص HEP مشــخص مــی شــود] 01[.

تصویر 1: روند انجام تجزیه و تحلیل وظایف شغلی به روش HTA
1270001981708Downloaded from journal.iehfs.ir at 11:30 +0330 on Wednesday October 11th 2017

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

Downloaded from journal.iehfs.ir at 11:30 +0330 on Wednesday October 11th 2017

محاســبه قابلیــت اطمینــان انســانی بــا اســتفاده از تکنیــک HEART
همانطــور کــه در قبــل ذکــر شــد، در ایــن مطالعــه بــرای ارزیابــی خطــای انســانی از تکنیــک HEARTاســتفاده گردیــد. روش HEART یک ی از بهتری ن روش ه ای ارزیاب ی می زان احتم ال ب روز خط ای انس انی در ی ک ش غل م ی باش د مراح ل اج رای تکنی ک HEART بــه قــرار ذیــل مــی باشــد] 11[:
مرحل ه 1- انتخ اب ن وع وظیف ه عموم ی) GT: Generic Task(: در ای ن مرحل ه ب ا اس تفاده از نتای ج بدس ت آم ده از روش TRACER احتمــال خطــای عمومــی) GEP: Generic Error Probability( ه ر وظیف ه شناس ایی ش ده ب ر اس اس روش HEP محاس به گردی د.
مرحلــه 2 – انتخــاب شــرایط بوجــود آورنــده خطــا) EPC: ErrorProducing Conditions(: ب ا اس تفاده از اطاع ات مربوط ه EPC ه ای کارب ردی ب رای وظای ف تعیی ن ش ده در مرحل ه 1، خط ای تح ت بررس ی تعیی ن خواه د ش د.
مرحل ه 3- ارزیاب ی نس بت تاثی ر)Proportion of Effect(: ب رای ه ر EPC انتخاب ی، ض روری اس ت ت ا نس بت تاثی ر آن تعیی ن ش ود ک ه ای ن فرآین د ش امل اختص اص ع ددی بی ن صف ر و ی ک ب رای نش ان دادن ق درت تاثی ر ه ر EPC م ی باش د .
مرحلــه 4– محاســباتCalculated Effect( CE(: از فرمــول ذیــل جه ت ارزیاب ی تاثی ر ه ر EPC اس تفاده م ی گ ردد:
Calculated Effect = (Max Effect -1) × (Proportion of
Effect – 1)
ای ن محاس به ب رای ه ر EPC تک رار م ی ش ود و س پس احتم ال خط ای انس انی ب ا اس تفاده از فرم ول زی ر محاس به م ی گ ردد.
=

=1

=

=1

DISC مدل
یک ی از عوام ل موث ر ب ر خط ای انسـانی، خصوصی ات ش خصیتی اف راد اس ت ک ه در رفتاره ای او نی ز م ی توان د تاثی ر گ ذار باش د .مدله ای رفت اری متع ددی ب رای تجزی ه و تحلی ل رفت ار س ازمانی ف رد وج ود دارن د. یک ی از ای ن روش ه ا DISC م ی باش د. ای ن روش ب رای اولی ن ب ار توس ط ش رکت توم اس اینترنش نال، در س ال 1970 پیش نهاد ش د] 12[. م دل مدیریت ی DISC راهکاری مناس ب ب رای بهب ود عملک رد س ازمان در جه ت ج ذب، حف ظ و نگه داری نیروه ای کارآم د و توس عه رهب ری در س ازمان میباش د. ای ن اب زار ب ه مدی ران س ازمان کم ک مینمای د ت ا بتوانن د رفت ار خ ود و س ایر اف راد را در م دت زمان ی بس یار کوت اه شناس ایی نم وده و ارتباط ات درون ســازمانی بیــن کارمنــدان و مدیــران را بهبــود بخشــند. ابــزار DISC گـزارشهـ ایی را ارائـ ه مینمـ اید ک ه نـ ه تنه ا رفتاره ای منحص ر ب ه ف رد ش خص را شناس ایی م ی نمای د، بلک ه وی را در تغیی ر رفتاره ای خ ود در ش رایط مختل ف ب ه گون های راهنمای ی میکنــد کــه در ارتبــاط بــا دیگــران بــه موفقیــت بیشــتری نایــل گ ردد] 12[. روش DISC ترکی ب اول چه ار کلم ه ک ه هرک دام یک ش خصیت را بی ان م ی کنن د، م ی باش د. در ای ن روش ش خصیت اف راد در چه ار بخ ش اصل ی طبق ه بن دی م ی گ ردد. ای ن چه ار بع د ش خصیتی عب ارت ب ود از: بع د تس ط) Dominance( ، بع د تاثیــر گــذاری) Influence( ، بعــد ثبــات) Steadiness( و بعــد وظیف ه شناس ی)Conscientious( ک ه ب ا ق رار گرفت ن ای ن ابع اد کن ار ه م ش خصیت اف راد مش خص م ی ش ود. ه ر بع د رفت اری ش امل خصوصی ات منحص ر ب ه ف ردی م ی باش د ک ه مدی ران ب ا شــناخت ایــن خصوصیــات مــی تواننــد پرســنل خــود را مــورد ش ناخت و کنت رل ق رار دهن د. ب رای س نجش ای ن ش خصیت ه ا پرسش نامه اس تانداری وج ود دارد ک ه در آن ب رای ه ر ش خصیت 42 س ئوال منظ ور ش ده اس ت. در ای ن پرسش نامه ب رای ه ر ش خصیت 100 امتی از در نظ ر گرفت ه م ی ش ود ک ه ب ا تکمی ل پرسش نامه DISC و تحلی ل پرسش نامه توس ط ن رم اف زار تحلی ل DISC امتیاز کس ب ش ده مش خص م ی ش ود. در تحلی ل ش خصیت ای ن منط ق وجــود دارد کــه در کل 2 بعــدی کــه امتیــاز بــالا تــری را نســبت بــه ســایر ابعــاد کســب نماینــد، بعــد غالــب شــخصیتی فــرد مــی باش د. قاب ل ذک ر اس ت ک ه در صورتیک ه ف ردی در یک ی از ابع اد دارای امتی از بالات ر از 50 ش ود ای ن ف رد ت ک بع دی محس وب م ی گ ردد. تم ام ابع اد ش خصیتی در ج دول 1 تعری ف ش ده اس ت. قابل ذک ر اس ت ک ه ای ن ابع اد ش خصیتی در صورتیک ه در دو بع د دارای امتی از بالای ی باش د ) بالات ر از 50( م ی توان د در ه م تلفی ق ش ده و شــخصیت هــای تلفیقــی ماننــد DS ،IS ،DI ،SC ،IC ،DC را ایج اد نمای د. م دل ش خصیت رفت اری DISC در دو بع د ذات ی و تطبی ق یافت ه ش خصیت نی روی انس انی را م ورد ارزیاب ی ق رار م ی دهــد] 21[.
روش کار
ای ن تحقی ق از ن وع مطالع ات توصیف ی – تحلیل ی گذش ته نگ ر ب وده ک ه در آن ب ر اس اس اطاع ات موج ود در یک ی از بزرگتری ن شــرکت هــای خــودرو ســازی بــه اجــرا در امــده اســت. در ایــن تحقی ق ب ه جم ع آوری اطاع ات حادث ه از خط وط تولی د ش رکت م ورد مطالع ه پرداخت ه ش ده اس ت. مراح ل انج ام ای ن تحقی ق در تصوی ر 2 نش ان داده ش ده اس ت. همانط ور ک ه در تصوی ر 2 مش خص اس ت در ق دم اول اطاع ات ح وادث جم ع آوری ش دهط ی دو س ال گذش ته) 1394-1392( و س پس در مرحل ه بع د ب هتجزی ه و تحلی ل آن م ی پردازی م. در مرحل ه بع د حوادث ی ک ه عللریش ه ای آن خط ای انس انی ب ود را تعیی ن گردی د. در مرحل ه بع د
جدول 1: شخصیت های تعریف شده در DISC
تعریف )خصوصیات( نماد نام شخصیت ردیف
بعد تسلط ذاتی )خودمحور ، رک ، پرجرات ، قوی و نافذ ، خطرپذیر ، ماجراجو ، مطمئن به خود ، اهل رقابت ، سریع الفکر( Dn Natural Dominance 1
بعد تاثیر گذاری ذاتی )شاد و سرزنده ,معاشرتی , قانع کننده, با حسن نیت, تاثیر گذار, دوست داشتنی, اجتماعی , بخشنده , باوقار( In Natural Influence 2
بعد ثبات ذاتی )صبور ، وفادار، آرام ، خشنود ، راحت، تودار ،سنجیده، خوش برخورد ،خونگرم( Sn Natural Steadiness 3
بعد وظیفه شناسی ذاتی )کمال گرا, دقیق, حقیقت جو , نظام مند , اداب دان ,دارای استانداردهای بالا ,تحلیل گر ,حساس , جاافتاده( Cn Natural Conscientious 4
بعد تسلط تطبیق یافته Da Adapted Dominance 5
بعد تاثیر گذاری تطبیق یافته Ia Adapted Influence 6
بعد ثبات تطبیق یافته Sa Adapted Steadiness 7
بعد وظیفه شناسی تطبیق یافته Ca Adapted Conscientious 8
لازم اســت شــخصیت فــرد حادثــه پذیــر مشــخص شــود و همچنیــن میــزان خطــا پذیــری فــرد مــورد بررســی قــرار گیــرد ب رای س نجش ش خصیت ف رد از روش ش خصیت شناس ی DISC اســتفاده شــده اســت کــه در آن بــا توزیــع پرسشــنامه تصمیــم گی ری ب ا رویک رد ش خصیت شناس ی DISC اق دام ب ه س نجش شــخصیت افــراد حادثــه دیــده شــد. همچنیــن بــرای ســنجش خطاپذیــری فــرد از مــدل HEARTاســتفاده شــد کــه در ایــن مرحلــه پرسشــنامه HEART تهیــه و پــس از آنالیــز شــغل و انجــام TRACER بــه منظــور تعییــن احتمــال خطــای عمومــی و در نهای ت تعیی ن می زان خطاپذی ری آن ف رد در ش غل تعری ف شــده گردیــد.

تصویر 2: مراحل انجام تحقیق
جدول 2: نتایج حاصل از روایی محتوایی
CVI CVR سئوال CVI CVR سئوال

  • 1

دیدگاهتان را بنویسید